Το Pegasus και η κατασκοπεία κατά του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε αρχικά στην Εσπεράντο, στο διεθνές μηνιαίο περιοδικό MONATO, στο τεύχος Οκτωβρίου 2026 (σελ. 7–9), με τον τίτλο Kiu observas la observantojn?
Ακολουθεί η πλήρης ελληνική μετάφραση της δημοσιευμένης έκδοσης.

Τον Ιούλιο του 2026 μια νέα αποκάλυψη σχετικά με το κατασκοπευτικό λογισμικό Pegasus τράβηξε και πάλι την προσοχή της Ευρώπης. Αυτή τη φορά το θύμα δεν ήταν δημοσιογράφος, ακτιβιστής ή πολιτικός της αντιπολίτευσης, αλλά πρώην μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο συμμετείχε στην κοινοβουλευτική επιτροπή που είχε αναλάβει να διερευνήσει την παράνομη χρήση του Pegasus και παρόμοιων λογισμικών παρακολούθησης.
Η υπόθεση προκάλεσε αμέσως διεθνές ενδιαφέρον. Αν ακόμη και ένας ευρωβουλευτής, ο οποίος ερευνά την κατάχρηση κατασκοπευτικών λογισμικών, γίνεται θύμα ενός τέτοιου προγράμματος, τότε το ζήτημα δεν αφορά πλέον μόνο ένα πρόσωπο. Αφορά την ικανότητα των δημοκρατικών θεσμών να προστατεύονται από μυστικές ψηφιακές επιθέσεις.
Ένα μολυσμένο iPhone
Το θύμα είναι ο Έλληνας δημοσιογράφος και πρώην ευρωβουλευτής Στέλιος Κούλογλου. Τον Ιούλιο του 2026 οι ερευνητές του καναδικού Citizen Lab δημοσίευσαν λεπτομερή τεχνική έκθεση, σύμφωνα με την οποία το iPhone του είχε μολυνθεί επιτυχώς από το Pegasus τουλάχιστον τρεις φορές μεταξύ Οκτωβρίου 2022 και Μαρτίου 2023. Κατά το διάστημα αυτό ο Κούλογλου ήταν αναπληρωματικό μέλος της ειδικής επιτροπής PEGA του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η οποία είχε ως αποστολή να διερευνήσει τη χρήση του Pegasus στην Ευρώπη.
Τι είναι το Pegasus;
Το Pegasus είναι ένα από τα πιο πολύπλοκα κατασκοπευτικά λογισμικά που έχουν ποτέ αναπτυχθεί για έξυπνα κινητά τηλέφωνα. Δημιουργήθηκε από την ισραηλινή εταιρεία NSO Group, η οποία δηλώνει ότι το λογισμικό πωλείται αποκλειστικά σε κυβερνήσεις για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και του οργανωμένου εγκλήματος.
Στην πράξη, όμως, οι δυνατότητές του είναι τεράστιες. Μετά από επιτυχημένη μόλυνση μπορεί να διαβάζει μηνύματα, να καταγράφει τηλεφωνικές συνομιλίες, να ενεργοποιεί το μικρόφωνο και την κάμερα, να συλλέγει φωτογραφίες, έγγραφα και επαφές, να παρακολουθεί τη θέση της συσκευής και ακόμη και να καταγράφει όσα πληκτρολογεί ο χρήστης. Ο κάτοχος της συσκευής συνήθως δεν αντιλαμβάνεται απολύτως τίποτα.
Τα πρώτα χρόνια η μόλυνση απαιτούσε από το θύμα να πατήσει έναν παραπλανητικό σύνδεσμο. Αργότερα εμφανίστηκαν οι λεγόμενες επιθέσεις «μηδενικού κλικ» (zero-click), οι οποίες εκμεταλλεύονται άγνωστα έως τότε κενά ασφαλείας και μπορούν να εγκαταστήσουν το λογισμικό χωρίς καμία ενέργεια από τον χρήστη. Τέτοιες μέθοδοι κατέστησαν το Pegasus ένα από τα πιο τρομακτικά εργαλεία ψηφιακής κατασκοπείας.
Μια δημοσιογραφική έρευνα
Για πολύ καιρό το Pegasus παρέμενε σχεδόν άγνωστο έξω από τον χώρο των υπηρεσιών ασφαλείας. Αυτό άλλαξε το 2021, όταν μια διεθνής ομάδα δημοσιογράφων, συντονιζόμενη από την οργάνωση Forbidden Stories και με τη στήριξη της Διεθνούς Αμνηστίας, δημοσίευσε την έρευνα Pegasus Project.
Η έρευνα έδειξε ότι το λογισμικό χρησιμοποιούνταν όχι μόνο εναντίον εγκληματιών ή τρομοκρατών, αλλά και εναντίον δημοσιογράφων, δικηγόρων, ακτιβιστών, πολιτικών της αντιπολίτευσης και ακόμη και αρχηγών κρατών σε δεκάδες χώρες. Οι αποκαλύψεις προκάλεσαν έντονες διεθνείς αντιδράσεις και άνοιξαν μια μεγάλη συζήτηση για τα όρια της μυστικής ψηφιακής παρακολούθησης.
Η αντίδραση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αντέδρασε γρήγορα. Τον Μάρτιο του 2022 συγκρότησε την ειδική εξεταστική επιτροπή PEGA, με αποστολή να διερευνήσει τη χρήση του Pegasus και άλλων εμπορικών κατασκοπευτικών λογισμικών στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η επιτροπή κλήθηκε να απαντήσει σε ένα δύσκολο ερώτημα: χρησιμοποιούνται αυτά τα εργαλεία νόμιμα, για την προστασία της δημόσιας ασφάλειας, ή παράνομα, για την παρακολούθηση πολιτικών αντιπάλων και επικριτικών φωνών;
Η ελληνική διάσταση
Ανάμεσα στις χώρες που προσέλκυσαν περισσότερο την προσοχή της επιτροπής βρισκόταν η Ελλάδα.
Εκεί διατυπώθηκαν σοβαρές καταγγελίες για παράνομη παρακολούθηση δημοσιογράφων, πολιτικών και άλλων δημόσιων προσώπων. Ένα από τα πιο γνωστά θύματα ήταν ο ερευνητής δημοσιογράφος Θανάσης Κουκάκης. Ένα άλλο ήταν ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Νίκος Ανδρουλάκης, ο οποίος ανακάλυψε απόπειρα μόλυνσης του τηλεφώνου του με το λογισμικό Predator. Στον κατάλογο των θυμάτων περιλαμβάνονταν επίσης υψηλόβαθμοι πολιτικοί, πρώην πρωθυπουργοί και ακόμη και υπουργοί.
Η ελληνική υπόθεση έγινε ένα από τα βασικά θέματα των εργασιών της PEGA. Η επιτροπή επισκέφθηκε την Ελλάδα, άκουσε μαρτυρίες και δημοσίευσε ιδιαίτερα επικριτικές παρατηρήσεις σχετικά με τον τρόπο ελέγχου των μυστικών υπηρεσιών και της χρήσης κατασκοπευτικών λογισμικών.
Ο Στέλιος Κούλογλου δεν ήταν απλός παρατηρητής αυτών των εξελίξεων. Ως δημοσιογράφος ασχολήθηκε επί χρόνια με πολιτικά ζητήματα. Ως ευρωβουλευτής συμμετείχε ενεργά στις εργασίες της PEGA και δημοσίευσε σχετικά άρθρα και στον ιστότοπό του TVXS.
Η ειρωνεία
Το πιο εντυπωσιακό μέρος της ιστορίας αποκαλύφθηκε μόλις φέτος.
Σύμφωνα με την ανάλυση του Citizen Lab, το τηλέφωνο του Κούλογλου μολύνθηκε επιτυχώς στις 21 Οκτωβρίου 2022 και ξανά στις 6 και 7 Μαρτίου 2023.
Οι ημερομηνίες δεν φαίνονται τυχαίες. Η πρώτη μόλυνση συνέπεσε με την εντατική προετοιμασία της πρώτης έκθεσης της PEGA και λίγο πριν από τις προγραμματισμένες επισκέψεις της επιτροπής στην Ελλάδα και την Κύπρο. Η δεύτερη σημειώθηκε κατά την τελική διαμόρφωση των συμπερασμάτων της επιτροπής και ενώ ο Κούλογλου βρισκόταν στις Βρυξέλλες για κοινοβουλευτικές εργασίες.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι κατά τα διαστήματα αυτά οι επιτιθέμενοι θα μπορούσαν να είχαν αποκτήσει πρόσβαση όχι μόνο σε προσωπικά δεδομένα του Κούλογλου, αλλά και σε μη δημόσια έγγραφα, ηλεκτρονικά μηνύματα και εσωτερικές συζητήσεις της επιτροπής. Αν πράγματι συνέβη κάτι τέτοιο, τότε η παρακολούθηση δεν στόχευε πλέον έναν μόνο ευρωβουλευτή, αλλά θα μπορούσε να είχε επηρεάσει το ίδιο το έργο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Ποιος ευθύνεται;
Το ερώτημα αυτό παραμένει αναπάντητο.
Το Citizen Lab υπογραμμίζει ότι δεν αποδίδει τις επιθέσεις σε συγκεκριμένη κυβέρνηση. Αντίθετα, οι ερευνητές δηλώνουν ότι δεν βρήκαν καμία ένδειξη εμπλοκής της ελληνικής κυβέρνησης στη συγκεκριμένη υπόθεση.
Ωστόσο διαπίστωσαν τεχνικές ομοιότητες με προηγούμενη εκστρατεία παρακολούθησης Ρώσων και Λευκορώσων ανεξάρτητων δημοσιογράφων και στελεχών της αντιπολίτευσης που ζουν στην Ευρώπη. Αυτό υποδηλώνει ότι ο ίδιος πελάτης του Pegasus ενδέχεται να έδρασε σε περισσότερες από μία ευρωπαϊκές χώρες.
Έτσι, το ερώτημα παραμένει ανοικτό. Γνωρίζουμε τη μέθοδο. Γνωρίζουμε το εργαλείο. Όμως η ταυτότητα του χρήστη του δεν έχει ακόμη γίνει γνωστή.
Ένα ευρύτερο πρόβλημα
Η υπόθεση του Κούλογλου είναι σημαντική όχι μόνο λόγω της προσωπικής του ιστορίας.
Δείχνει πόσο δύσκολο είναι να ελεγχθούν τεχνολογίες που αρχικά παρουσιάστηκαν ως μέσα καταπολέμησης της τρομοκρατίας, αλλά στη συνέχεια εμφανίστηκαν σε πολιτικές συγκρούσεις σε ολόκληρο τον κόσμο.
Τα τελευταία χρόνια το Pegasus έχει συνδεθεί με δεκάδες περιπτώσεις παρακολούθησης δημοσιογράφων, υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δικηγόρων και πολιτικών. Παράλληλα, και άλλες εταιρείες έχουν αναπτύξει παρόμοια λογισμικά, με αποτέλεσμα το πρόβλημα να μην περιορίζεται πλέον σε μία μόνο εταιρεία.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ήδη προτείνει αυστηρότερους κανόνες για τη χρήση τέτοιων εργαλείων. Ωστόσο πολλές από τις συστάσεις της επιτροπής PEGA δεν έχουν ακόμη εφαρμοστεί πλήρως στα κράτη-μέλη. Η νέα υπόθεση δείχνει ότι η συζήτηση παραμένει απολύτως επίκαιρη.
Ποιος φυλάει τους φύλακες;
Η ανάγκη προστασίας της κοινωνίας από την τρομοκρατία και το οργανωμένο έγκλημα είναι αδιαμφισβήτητη. Εξίσου σημαντικό όμως είναι το ερώτημα πώς μπορεί να περιοριστεί η χρήση τόσο ισχυρών εργαλείων όσο το Pegasus.
Ήδη στην αρχαία Ελλάδα υπήρχε η προτροπή «μηδὲν ἄγαν» – τίποτε σε υπερβολή. Η απλή αυτή αρχή παραμένει επίκαιρη και στην ψηφιακή εποχή: ακόμη και τα αποτελεσματικότερα μέσα χρειάζονται σαφή όρια και ανεξάρτητο έλεγχο.
Πριν από σχεδόν δύο χιλιάδες χρόνια ο Ρωμαίος σατιρικός ποιητής Ιουβενάλης διατύπωσε ένα άλλο ερώτημα, που σήμερα ακούγεται πιο επίκαιρο από ποτέ:
Quis custodiet ipsos custodes? – «Ποιος φυλάει τους φύλακες;»
Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, του υπολογιστικού νέφους και των ολοένα πιο εξελιγμένων κατασκοπευτικών λογισμικών, το ερώτημα αυτό επανέρχεται με ακόμη μεγαλύτερη ένταση.
Χρειάζονται σαφή όρια
Η δημοκρατία χρειάζεται αποτελεσματικά μέσα για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και του σοβαρού εγκλήματος. Χρειάζεται όμως επίσης σαφή όρια, ανεξάρτητο έλεγχο και διαφάνεια. Χωρίς αυτά, τα ίδια εργαλεία που προορίζονται να προστατεύουν την κοινωνία μπορούν εύκολα να μετατραπούν σε μέσα μυστικού ελέγχου της.
Η υπόθεση του Στέλιου Κούλογλου θα παραμείνει πιθανότατα ένα από τα πιο συμβολικά επεισόδια στην ιστορία του Pegasus. Όχι επειδή ήταν το μοναδικό θύμα, αλλά επειδή συγκαταλεγόταν ανάμεσα σε εκείνους που προσπάθησαν να κατανοήσουν και να περιορίσουν τη χρήση αυτής της τεχνολογίας. Και ακριβώς τότε το δικό του τηλέφωνο έγινε στόχος του ίδιου συστήματος.
Πρόκειται άραγε για μια απλή ειρωνεία ή για μια προειδοποίηση προς όλες τις δημοκρατίες; Η ιστορία θα δώσει την απάντηση. Γιατί όσο πιο ισχυρά γίνονται τα εργαλεία της ψηφιακής κατασκοπείας, τόσο πιο επιτακτικό γίνεται το ερώτημα:
Ποιος παρακολουθεί τους παρακολουθούντες;
Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
- Citizen Lab – Η παρακολούθηση μέλους της εξεταστικής επιτροπής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με το Pegasus
- ANSA Europa – Ex eurodeputato spiato con spyware Pegasus su cui indagava
- TVXS – Αποκάλυψη: Θύμα παρακολούθησης από το Pegasus ο Στέλιος Κούλογλου όταν ήταν ευρωβουλευτής
- TVXS – Στέλιος Κούλογλου: Παρακολούθηση, αντιδράσεις και στο Ισραήλ
- Forbidden Stories – The Pegasus Project
- Amnesty International – Forensic Methodology Report: How to catch NSO Group’s Pegasus
